Kısa cevap: plakalı eşanjör nedir?
Plakalı eşanjör, iki farklı akışkanın birbirine karışmadan ısı alışverişi yaptığı, ince metal plakalardan oluşan kompakt bir ısı değiştiricidir. Akışkanlar plakaların iki yüzünden karşı yönde akar.
Kombilerde sıcak su üretiminde, kazan dairelerinde devre ayırmada, ısı pompası ve havuz sistemlerinde sık karşımıza çıkar. En büyük düşmanı kireç ve tortudur.
Plakalı Eşanjör Nasıl Çalışır?
Plakalar arasında birbirini izleyen kanallar oluşur. Sıcak akışkan bir kanaldan, soğuk akışkan bir sonraki kanaldan geçer. Isı, aradaki ince plakadan geçerek sıcak taraftan soğuk tarafa geçer. Akışkanların karşı yönde akması (karşı akış) sayesinde cihaz küçük bir hacimde yüksek verim sağlar.
Plakalı Eşanjör Türleri
Lehimli (brazed) tip: Bu tipte plakalar birbirine lehimli olduğu için cihazı sökemezsiniz. Ayrıca kompakttır; kombilerde, ısı pompalarında ve küçük kapasitelerde öne çıkar.
Contalı tip: Bu tipte plakalar, contalarla bir şasinin içinde durur. Bu yüzden servis cihazı söküp temizleyebilir, plaka ekleyerek kapasiteyi artırabilir; kazan dairelerinde ve büyük sistemlerde tercih edilir.
Plakalı Eşanjörün Kullanım Yerleri
Kombi sıcak su eşanjörü: Isıtma suyu ile kullanım suyunu ayırarak anlık sıcak su üretir: kombi eşanjörü.
Kazan dairelerinde devre ayırma: Kazan devresini bina tesisatından ayırır; benzer bir görevi hidrolik tarafta denge kabı da üstlenir: denge kabı nedir.
Havuz ve ısı pompası sistemleri: Havuz suyu ile ısıtma devresini ayırır: havuz ısı pompası kurulumu.
Yerden ısıtma ve güneş sistemleri: Farklı sıcaklık ve basınçtaki devreleri birbirinden ayırır.
Avantajları
Kompakt: Aynı kapasitedeki borulu eşanjöre göre çok daha az yer kaplar.
Yüksek verim: İnce plaka ve karşı akış sayesinde ısı transferi yüksektir.
Esnek: Contalı tiplerde plaka ekleyerek kapasiteyi büyütebilirsiniz.
Sık Görülen Sorunlar ve Bakım
Ancak plakalar arasındaki kanallar dar olduğu için kireç ve tortu hızla birikir. Bu durumda verim düşer, sıcak su ılıklaşır ve pompa zorlanır. Sert sulu bölgelerde su yumuşatma, tesisatta tortu ve pislik tutucu kullanmak bu sorunu büyük ölçüde azaltır: sirkülasyon pompası arızası.
Lehimli eşanjörleri sökemediğiniz için servis genelde kimyasal yıkama yapar; contalı eşanjörler ise sökülüp plakaları tek tek temizlenebilir. Ayrıca temizlik sonrası contaların durumu da kontrol edilmelidir.
Seçerken Nelere Dikkat Etmeli?
Seçim, aktarılacak ısı gücüne (kW), iki taraftaki giriş ve çıkış sıcaklıklarına, debiye ve izin verilen basınç kaybına bağlıdır. Bu yüzden seçim, üretici programlarıyla proje aşamasında yapılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Ne işe yarar?
İki akışkanı birbirine karıştırmadan, birinden diğerine ısı aktarır.
Neden tıkanma olur?
En sık sebep kireç ve tesisattan gelen tortudur.
Temizlemek mümkün mü?
Evet. Evet. Servis, lehimli tiplerde kimyasal yıkama yapar; contalı tipleri ise söker ve plakaları tek tek temizler.
Yazar hakkında
Melih Alkan, Makine Mühendisi. Isıtma sistemleri alanında sahada proje çalışmaları yürütüyor. Bu yazıdaki örnekler kendi saha deneyimlerinden alınmıştır. Baymak’ta proje satış mühendisi olarak çalışıyor; bu yazıda marka karşılaştırması yapılmamıştır.